SSD'de TRIM Özelliğini Kontrol Edip Aktifleştirme

Birkaç yıl önce elimde kalan bir 240 GB'lık SSD'yi test amaçlı sürekli doldurup boşaltıyordum. Bir noktada yazma hızının 480 MB/s'den 120 MB/s'lere düştüğünü fark ettim. Diskin ölmeye başladığını düşündüm, oysa sorun çok daha basitti: eski bir SATA denetleyici sürücüsü yüzünden TRIM komutu diske hiç ulaşmıyordu. O günden beri yeni bir sistem kurduğumda ilk kontrol ettiğim şeylerden biri ssd trim durumu oluyor.

TRIM tam olarak ne yapıyor?

Klasik sabit disklerde bir dosyayı sildiğinizde işletim sistemi sadece "bu alan artık boş" diye işaretler, veriyi fiziksel olarak silmez. SSD'ler ise veriyi üzerine doğrudan yazamaz; önce ilgili bloğu temizlemesi, sonra yazması gerekir. TRIM komutu tam burada devreye giriyor: işletim sistemi, "şu hücreler artık kullanılmıyor" bilgisini denetleyiciye iletir, denetleyici de boş zamanlarında bu blokları arka planda temizler. Böylece yazma anında ekstra bir silme adımı beklenmez.

TRIM çalışmadığında disk zamanla dolu bloklarla dolar ve her yazma işlemi "oku–değiştir–yaz" döngüsüne dönüşür. Sonuç: yazma hızında ciddi düşüş ve gereksiz aşınma. Diskinizin genel performansını konu alan hız artırma yöntemlerinin neredeyse tamamı da bu temel doğru çalışıyorsa anlam kazanır.

Adım adım kontrol ve aktifleştirme

Komut İstemi'ni yönetici olarak açın. Başlat menüsüne "cmd" yazıp sağ tıklayarak "Yönetici olarak çalıştır" seçeneğini kullanın. Bu adımı atlarsanız fsutil komutu erişim hatası verir.
Durumu sorgulayın. Şu komutu girin:

fsutil behavior query DisableDeleteNotify

Windows'un güncel sürümlerinde iki satır dönüyor: NTFS ve ReFS için ayrı ayrı. Değerlerin anlamı şöyle:

Dönen değer Anlamı

0 TRIM etkin, işletim sistemi komutu gönderiyor

1 TRIM devre dışı bırakılmış
Kapalıysa açın. NTFS için:

fsutil behavior set DisableDeleteNotify NTFS 0

Eski sürümlerde dosya sistemi parametresi olmadan fsutil behavior set DisableDeleteNotify 0 yazmanız yeterli. Komuttan sonra bilgisayarı yeniden başlatın.
Diskin gerçekten SSD olarak tanındığını doğrulayın. "dfrgui" yazarak Sürücüleri İyileştir penceresini açın. Sürücü türü sütununda "Katı Hal Sürücüsü" yazmalı. Orada "Sabit Disk Sürücüsü" görüyorsanız Windows yanlış algılamış demektir; bu durumda TRIM yerine disk birleştirme çalıştırır ve bu SSD için gereksiz aşınmadır.
Manuel TRIM tetikleyin. Aynı pencerede sürücüyü seçip "İyileştir" düğmesine basmak, SSD'ler için birleştirme değil retrim işlemi yapar. PowerShell'i tercih ediyorsanız:

Optimize-Volume -DriveLetter C -ReTrim -Verbose

Verbose çıktısında yüzde ilerlemesini görüyorsanız komut diske ulaşıyor demektir.
Zamanlamayı kontrol edin. Sürücüleri İyileştir penceresindeki "Ayarları değiştir" bölümünde haftalık otomatik iyileştirme açık olmalı. Ben bunu kapatmıyorum; SSD'ye zararı yok, aksine anlık TRIM'in kaçırdığı blokları toparlıyor.
Linux kullanıyorsanız lsblk --discard çıktısında DISC-GRAN ve DISC-MAX sütunları sıfırdan farklıysa disk TRIM destekliyor demektir. Periyodik temizlik için systemctl enable --now fstrim.timer komutu çoğu dağıtımda hazır gelir. Tek seferlik denemek için sudo fstrim -av yeterli.
Mac tarafında Apple'ın kendi diskleri için TRIM zaten açıktır. Sonradan takılan üçüncü parti bir SSD'de sudo trimforce enable komutu gerekir; komut sizi uyarır ve yeniden başlatma ister.

Dönen değer	Anlamı
0	TRIM etkin, işletim sistemi komutu gönderiyor
1	TRIM devre dışı bırakılmış

Sık yapılan hatalar

Değeri ters okumak

En yaygın karışıklık burada. Komutun adı "DisableDeleteNotify" olduğu için 1 gördüğünde "etkin" sanan çok kişi tanıyorum. 0 = açık, 1 = kapalı. Bunu bir kere zihne yazmak yeterli.

USB kutusundaki SSD'de TRIM beklemek

Harici kutuların büyük kısmı UASP desteklemez ve TRIM komutunu köprü çipi üzerinden geçirmez. Dışarıda taşıdığınız disk yavaşlıyorsa suçlu Windows değil, kutu olabilir.

RAID dizisini unutmak

Bazı eski yonga seti sürücüleri RAID modunda TRIM'i aktarmaz. Intel RST veya AMD RAID sürücüsünü güncellemek çoğu zaman sorunu çözer. Sürücü güncellemelerini sistem ayarlarını anlattığım rehberdeki yöntemle takip edebilirsiniz.

Üçüncü parti "optimizasyon" araçlarına güvenmek

Bir dönem popüler olan tak-çalıştır hızlandırıcıların çoğu, Windows'un zaten yaptığı işi yeniden yapıyor ya da TRIM ayarını değiştirdiğini iddia edip hiçbir şey yapmıyor. fsutil çıktısı size gerçeği söyler, program arayüzündeki yeşil tik değil.

Diski tamamen doldurmak

TRIM açık olsa bile diskte boş alan kalmadığında denetle