Uygulamalar Arasında Çakışmaları Giderme

Bilgisayarım birkaç yıl önce günde iki üç kez mavi ekran vermeye başlamıştı. Donanımı suçladım, RAM'i test ettim, diski taradım; hiçbir şey çıkmadı. Sorun iki ayrı güvenlik yazılımının aynı sürücü katmanına aynı anda müdahale etmesiydi. O günden sonra bir sistem kararsızlaştığında ilk baktığım yer donanım değil, yazılım çatışması oluyor. Aşağıda kendi yöntemimi sırayla anlatıyorum; birkaç saatte sonuç alabileceğiniz pratik bir akış.

Çakışma nasıl bir şeye benzer?

Donanım arızası genelde tutarlıdır: aynı testte aynı hata çıkar. Yazılım kaynaklı çakışma ise kaprislidir. Bir gün hiç sorun olmaz, ertesi gün belirli bir programı açtığınızda sistem kilitlenir. Tipik işaretler şunlar:

Belirli iki uygulama birlikte açıkken donma, ayrı ayrı açıkken sorunsuz çalışma
Açılıştan 1-2 dakika sonra ortaya çıkan, sonra kaybolan aşırı işlemci veya disk kullanımı
Sürücü adı içeren mavi ekran kodları (sys uzantılı bir dosya adı görüyorsanız neredeyse kesin)
Bir kurulumdan sonra başlayan ses, ağ ya da yazdırma sorunları
Aynı işi yapan iki program: iki VPN istemcisi, iki disk şifreleme aracı, iki fan kontrol yazılımı

Adım adım teşhis ve çözüm

Zaman çizgisini kurun. "Ne zaman başladı?" sorusuna verdiğiniz cevap işinizin yarısı. Denetim Masası'ndaki program listesini kurulum tarihine göre sıralayıp o tarihe yakın ne yüklediğinizi bulun. Windows Güvenilirlik İzleyicisi (perfmon /rel) bunu daha da kolaylaştırır: kritik olaylarla yazılım kurulumlarını aynı takvimde yan yana gösterir. Ben genelde çakışmanın kaynağını burada yakalıyorum.
Olay Görüntüleyici'de hata imzasını okuyun. Windows Günlükleri > Uygulama ve Sistem bölümlerinde kırmızı işaretli kayıtlara bakın. "Faulting module" satırındaki dosya adını not alın. Bu ad çoğu zaman sizin uygulamanız değil, ona müdahale eden üçüncü bir bileşendir; overlay yazılımları, ekran kaydediciler ve antivirüs modülleri bu listede sık görünür.
Temiz açılışla ortamı sadeleştirin. msconfig'i açıp "Tüm Microsoft hizmetlerini gizle" kutusunu işaretleyin, kalan üçüncü parti hizmetleri kapatın. Başlangıç sekmesini de Görev Yöneticisi üzerinden boşaltın. Sistem bu haldeyken kararlıysa suçlu kesinlikle bu listede. Başlangıç programlarını kontrol etme alışkanlığı zaten ayrı bir performans kazancı sağlıyor, ikisi bir arada gidiyor.
İkiye bölerek arayın. Kapattığınız hizmetlerin yarısını açın, sistemi normal kullanın. Sorun döndüyse suçlu o yarıdadır; dönmediyse diğer yarıda. Her turda aday sayısı yarıya iner, yirmi hizmet arasından beş denemede tek kaynağı bulursunuz. Sabırlı olun ve her turda ne açtığınızı bir yere yazın; ezberle takip etmeye çalışırsanız karışıyor, tecrübeyle biliyorum.
Aynı işi yapan çiftleri ayıklayın. Sistem seviyesinde çalışan yazılımlar tek olmayı sever. Gerçek zamanlı korumalı iki antivirüs, iki sanallaştırma platformu, iki farklı üreticinin RGB/fan kontrol paketi ya da hem üreticinin hem Windows'un kendi VPN yığını yan yana durunca kararsızlık kaçınılmaz. Bunlardan birini seçip diğerini kaldırın; "ikisi de dursun, belki işe yarar" düşüncesi bana çok saat kaybettirdi.
Sürücü katmanını netleştirin. Ekran sürücüsü güncellemelerinde eski sürümün kalıntısı yeni sürümle çakışabiliyor. Grafik kartı sürücüsünü güncellerken temiz kurulum seçeneğini kullanın. Ses kartı için de aynı kural geçerli: üreticinin paketi ile jenerik Windows sürücüsü aynı zamanda etkin kalmasın. Aygıt Yöneticisi'nde "Gizli aygıtları göster" ile eski, artık takılı olmayan aygıtların kalıntılarını da temizleyebilirsiniz.
Tam kaldırma yapın. Bir programı kaldırdığınızda hizmeti ve sürücüsü sistemde kalabiliyor. Kaldırma sonrası yeniden başlatın, sonra services.msc'de o yazılıma ait bir hizmet kalmış mı diye bakın. Kalmışsa üreticinin resmi kaldırma aracını kullanın; kayıt defterine elle girmek son çare olsun ve öncesinde bir geri yükleme noktası oluşturun.
Kalıcı çözümü seçin. Bazı çakışmalar tamamen kaldırmayı gerektirmez. Antivirüs için belirli klasörleri hariç tutma listesine eklemek, oyun içi overlay'i kapatmak veya bir hizmeti "otomatik" yerine "el ile" başlatmaya çekmek yeterli olabilir. Uygulamayı silmeden çakışmayı sonlandırmak her zaman daha zarif bir çözüm.
Tek değişiklikle geri dönün. Kararlılık sağlandıktan sonra kapattığınız şeyleri birer birer, aralarında en az bir gün bırakarak geri açın. Hepsini aynı anda açarsanız sorun tekrar ederse yine başa dönmüş olursunuz.

Sık yapılan hatalar

Doğrudan biçimlendirmeye gitmek. Format sorunu gizler, öğretmez. Aynı yazılım setini yükleyince çakışma geri gelir.
Aynı anda beş şey değiştirmek. Sürücü güncelleyip, iki program silip, kayıt temizleyicisi çalıştırırsanız neyin işe yaradığını asla bilemezsiniz.
Her yavaşlamayı çakışma sanmak. Bellek dolduğunda ya da işlemci ısındığında da sistem takılır. RAM kullanımını azaltma ve işlemci sıcaklığını izleme konuları bambaşka başlıklar; teşhisi karıştırmayın.
"Optimizasyon" paketlerine güvenmek. Bu araçların birçoğu kendisi bir çatışma kaynağı; hiz