Video Oynatırken GPU Akselerasyonunu Etkinleştirme

Eski bir laptopta 4K bir belgeseli açtığımda fan sesi odayı basmıştı. İşlemci %80 civarında dolaşıyor, video ara ara takılıyordu. Aynı dosyayı birkaç ayar değişikliğinden sonra tekrar açtığımda CPU %12'ye indi, fan neredeyse sustu. Değişen tek şey, kod çözme işini işlemci yerine ekran kartına devretmemdi. GPU video oynatma tarafında bu iş genelde birkaç kutucuğa bakmakla çözülüyor ama insanların çoğu o kutucukların nerede olduğunu bilmiyor.

Donanım hızlandırma tam olarak ne yapıyor?

Bir video dosyası sıkıştırılmış haldedir. Ekranda görebilmeniz için her karenin açılması, yani kod çözme (decode) işleminin yapılması gerekir. Bu işi işlemci yazılımsal olarak yapabilir; ama modern ekran kartlarının içinde sadece bu iş için tasarlanmış özel bir blok vardır. Intel'de Quick Sync, NVIDIA'da NVDEC, AMD'de UVD/VCN adıyla geçer. Bu blok çalıştığında işlemci neredeyse boşta kalır, güç tüketimi düşer, laptop pili uzar.

Önemli nokta: bu blok her codec'i desteklemez. 2017 öncesi bir ekran kartı H.264'ü rahatça açar, HEVC'de zorlanabilir, AV1'i ise hiç bilmez. AV1 desteği görece yeni nesil kartlarda var. Donanımın bilmediği bir formatta hızlandırmayı zorlarsanız ya hiçbir şey değişmez ya da görüntü bozulur.

Adım adım etkinleştirme

Önce sürücüyü güncelleyin. Windows Update'in kurduğu jenerik ekran kartı sürücüsü kod çözme bloklarını çoğu zaman eksik açar. Intel, AMD veya NVIDIA'nın kendi sitesinden güncel sürücüyü indirip kurun. Bu adımı atlarsanız aşağıdakilerin yarısı çalışmaz.
Ölçüm aracınızı hazırlayın. Görev Yöneticisi'ni açın, Performans sekmesinde GPU'ya tıklayın. Grafiklerden birinin başlığına sağ tıklayıp Video Decode seçin. Video oynatırken bu grafik yükseliyorsa hızlandırma çalışıyor demektir. Bu, tahmin yürütmek yerine gerçekten gördüğünüz tek kanıt.
Tarayıcı ayarını açın. Chrome ve Edge'de Ayarlar > Sistem altında "Kullanılabilir olduğunda donanım hızlandırmayı kullan" seçeneği bulunur. Açıp tarayıcıyı yeniden başlatın. Doğrulamak için adres çubuğuna chrome://gpu yazın; "Video Decode" satırının karşısında "Hardware accelerated" yazmalı. Firefox'ta Ayarlar > Genel > Performans bölümündeki "Önerilen performans ayarlarını kullan" kutusunu kaldırıp donanım hızlandırmayı işaretleyin.
Masaüstü oynatıcıyı yapılandırın. VLC'de Araçlar > Tercihler > Giriş/Kodekler altında "Donanım hızlandırmalı kod çözme" seçeneğini "Otomatik" yerine açıkça Direct3D11 Video Acceleration olarak seçin. MPC-HC kullanıyorsanız LAV Video Decoder ayarlarında D3D11 modunu seçin. mpv tarafında yapılandırma dosyasına hwdec=auto-safe satırı yeterli.
Doğru GPU'nun kullanıldığından emin olun. Çift ekran kartlı laptoplarda video, dahili Intel/AMD grafiğinde açılırsa çoğu zaman daha verimlidir. Ayarlar > Sistem > Ekran > Grafikler bölümünden uygulama bazında tercih belirleyebilirsiniz. Tarayıcı için "Güç tasarrufu" seçeneği pil ömrü açısından genelde daha mantıklı.
Donanım hızlandırmalı GPU zamanlamasını deneyin. Aynı Grafikler ekranının altındaki bu seçenek bazı sistemlerde gecikmeyi ve takılmayı azaltır, bazılarında hiçbir fark yaratmaz. Açıp kapatıp kendi makinenizde ölçün.
Eksik codec'i tamamlayın. Windows'ta HEVC dosyaları oynatılmıyorsa Microsoft Store'daki HEVC uzantısı gerekebilir. Alternatif olarak kendi çözücüsünü taşıyan bir oynatıcı kullanmak daha az uğraştırır.
Tekrar ölçün. Aynı videoyu açın, Görev Yöneticisi'nde CPU ve Video Decode değerlerine bakın. CPU düşüp Video Decode yükseldiyse iş tamam. Hiçbir şey değişmediyse codec desteği yoktur veya oynatıcı sizi dinlemiyordur.

Sık yapılan hatalar

Kod çözmeyle kodlamayı karıştırmak. Video izlerken decode, video render alırken encode devreye girer. Oynatıcıdaki "hızlandırma" ayarı sadece izleme tarafını ilgilendirir.
Bir hata yüzünden hepsini kapatmak. Yeşil ekran, siyah kare veya renk bozulması gördüğünde çoğu kişi donanım hızlandırmayı tamamen kapatıyor. Bu sorunların büyük kısmı eski sürücüden kaynaklanır; önce sürücüyü temiz kurulumla yenileyin.
Harici ekran kartını zorlamak. Tarayıcıyı sürekli yüksek performanslı GPU'ya sabitlemek pili hızla eritir ve sıcaklığı yükseltir. Sıcaklık takibini nasıl yapacağınızı anlatan rehberimizdeki mantık burada da geçerli: ölçmeden karar vermeyin.
Ayarı açıp doğrulamamak. Kutucuğun işaretli olması hızlandırmanın çalıştığı anlamına gelmez. Tarayıcı bazı sürücüleri kara listeye alabilir. chrome://gpu sayfası bunu açıkça söyler.
Arka plandaki yükü göz ardı etmek. Takılma bazen kod çözmeden değil, diskin ya da ağın y